بازسازی خود از طریق تصویر پس از تروما: مطالعهای کیفی درباره نقاشیدرمانی و رنگدرمانی در افراد مبتلا به اختلال استرس پس از سانحه
چکیده
هدف: هدف این مقاله، بررسی تجربه زیسته افراد مبتلا به اختلال استرس پس از سانحه است که در فرآیند نقاشیدرمانی و رنگدرمانی مشارکت داشتند، با تاکید بر تنظیم هیجان، فاصلهگیری روانشناختی از خاطرات آسیبزا، احساس کنترل، بازسازی هویت و معناپردازی پس از تروما.
روششناسی پژوهش: این مقاله با رویکرد کیفی و با استفاده از روش نظریه زمینهای انجام شد. دادهها از طریق مصاحبههای عمیق و نیمهساختاریافته با ۱۴ فرد مبتلا به اختلال استرس پس از سانحه که تجربه نقاشیدرمانی و رنگدرمانی داشتند، گردآوری شد. مشارکتکنندگان بهصورت هدفمند انتخاب شدند و گردآوری دادهها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. دادهها با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند تا مفاهیم، مقولهها و مقوله هستهای زیربنای تجربه مشارکتکنندگان شناسایی شود.
یافتهها: یافتهها نشان داد که مشارکتکنندگان نقاشی و کار با رنگ را فراتر از فعالیتهایی صرفا خلاقانه تجربه میکردند. این فرآیندها زمینههایی برای بیان غیرکلامی تجربههای آسیبزا، رهایی هیجانی، فاصلهگیری روانشناختی از خاطرات آزاردهنده و بازیابی احساس کنترل فراهم میکردند. مقوله هستهای استخراجشده از تحلیل دادهها، «بازسازی خود از طریق تصویر» بود که مولفههایی همچون تنظیم هیجان، بازیابی کنترل روانشناختی، بازسازی هویت متأثر از تروما و معناپردازی درباره تجربه آسیبزا را دربر میگرفت. مشارکتکنندگان همچنین از کاهش ادراکشده اضطراب و شدت هیجانی خاطرات مزاحم، افزایش تحملپذیری تجربههای آسیبزا و افزایش امید نسبت به آینده سخن گفتند.
اصالت/ارزش افزوده علمی: اصالت این مقاله در تمرکز بر فرآیندهای روانشناختی و تجربه زیسته افراد مبتلا به اختلال استرس پس از سانحه در جریان نقاشیدرمانی و رنگدرمانی است، نه صرفا بررسی کاهش نشانههای اختلال. این پژوهش با استفاده از نظریه زمینهای، تبیینی مفهومی از چگونگی تجربه بیان غیرکلامی از طریق هنر بهعنوان فرآیندی مرتبط با تنظیم هیجان، فاصلهگیری روانشناختی، بازیابی عاملیت، بازسازی هویت و معناپردازی پس از تروما ارایه میدهد.
کلمات کلیدی:
تصویرسازی، تنظیم هیجان، تروما، اختلال استرس پس از سانحه، هنردرمانیمراجع
- [1] Ehlers, A., & Clark, D. (2000). A cognitive model of posttraumatic stress disorder. Behaviour research and therapy, 38(4), 319–345. https://dx.doi.org/10.1016/s0005-7967(99)00123-0
- [2] World Health Organization. (2024). Post-traumatic stress disorder. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/post-traumatic-stress-disorder
- [3] Brewin, C. R. (2014). Episodic memory, perceptual memory, and their interaction: Foundations for a theory of posttraumatic stress disorder. Psychological bulletin, 140(1), 69–97. https://doi.org/10.1037/a0033722
- [4] Maddox, G. A., Bodner, G. E., Christian, M. W., & Williamson, P. (2024). On the effectiveness of visual arts therapy for traumatic experiences: A systematic review and meta-analysis. Clinical psychology & psychotherapy, 31(4), e3041. https://doi.org/10.1002/cpp.3041
- [5] Miethe, S., Wigger, J., Wartemann, A., Fuchs, F. O., & Trautmann, S. (2023). Posttraumatic stress symptoms and its association with rumination, thought suppression and experiential avoidance: A systematic review and meta-analysis. Journal of psychopathology and behavioral assessment, 45(2), 480–495. https://doi.org/10.1007/s10862-023-10022-2
- [6] Schouten, K. A., de Niet, G. J., Knipscheer, J. W., Kleber, R. J., & Hutschemaekers, G. J. M. (2015). The effectiveness of art therapy in the treatment of traumatized adults: A systematic review on art therapy and trauma. Trauma, violence, & abuse, 16(2), 220–228. https://doi.org/10.1177/1524838014555032
- [7] Weinfeld-Yehoudayan, A., Czamanski-Cohen, J., Cohen, M., & Weihs, K. L. (2024). A theoretical model of emotional processing in visual artmaking and art therapy. The arts in psychotherapy, 90. 10.1016/j.aip.2024.102196
- [8] Kehr, T., & Haeyen, S. (2024). Drawing your way out: Imagery rehearsal based art therapy (IR-AT) for post-traumatic nightmares in borderline personality disorder. Journal of clinical psychology, 80(5), 1015–1030. https://doi.org/10.1002/jclp.23638
- [9] Baker, F. A., Metcalf, O., Varker, T., & O’Donnell, M. (2018). A systematic review of the efficacy of creative arts therapies in the treatment of adults with PTSD. Psychological trauma : Theory, research, practice and policy, 10(6), 643–651. 10.1037/tra0000353
- [10] Wang, J., Zhang, B., Yahaya, R., & Abdullah, A. B. (2025). Colors of the mind: a meta-analysis of creative arts therapy as an approach for post-traumatic stress disorder intervention. BMC psychology, 13(1), 32. 10.1186/s40359-025-02361-4
- [11] Elliot, A. J., & Maier, M. A. (2014). Color psychology: Effects of perceiving color on psychological functioning in humans. Annual review of psychology, 65(65), 95–120. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-010213-115035
- [12] Schloss, K. B., & Palmer, S. E. (2011). Aesthetic response to color combinations: preference, harmony, and similarity. Attention, perception, & psychophysics, 73(2), 551–571. https://doi.org/10.3758/s13414-010-0027-0
- [13] Rankanen, M. (2014). Clients’ positive and negative experiences of experiential art therapy group process. The arts in psychotherapy, 41(2), 193–204. https://doi.org/10.1016/j.aip.2014.02.006
دانلود
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 روانشناسی عمومی: بینشها و روندها
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution 4.0 می باشد.
ارجاع به مقاله
شماره 1